Strona:Upominek. Książka zbiorowa na cześć Elizy Orzeszkowej (1866-1891).pdf/186

Ta strona została przepisana.


Tyle p. Radojewicz. Pozwalam sobie jeszcze dodać tutaj słów kilka od siebie.
Wuk Karadžicz w swoim „Srpskim rječniku“ podaje wyraz poljak, który znaczy: stróż polny. To samo znaczenie ma również według niego w Hercegowinie wyraz poljar. Nadto kolega mój, p. Radicz, udzielił mi jeszcze wiadomości, że wyraz „poljak“ również w znaczeniu stróża pól (głównie kukurydzanych) znanym jest w Chorwacji, we wsi Marcińska wieś.

Nam się zdaje, że pochodzenie owej poljki jest inne, a widać to jasno, skoro się porówna inne odmianki tej pieśni. Przytaczamy tutaj dwie. Pierwszą, pochodzącą z okolicy Werbowca, a zapisaną w roku 1838 przez L. Vukotinovića, bierzemy z Dragoljuba (Zagrzeb, 1868, II, str. 822); drugą podaje p. R. F. Plohl Herdvigov (Hrvatske narodne pjesme î prîpovjedke, Warażdyn, 1868, str. 49).

Pierwsza brzmi tak:

Široko je dreno-polje (sic),
Polje široko.
Njega čuva drenopoljka,
Lepa devojka.
Onud jaše mlado momče
Na vranom konju.
— Pomoż, Boże, drenopoljka (tak),
Lepa devojko! itd.

Szerokie jest drenopole,
Pole szerokie.
Jego strzeże drenopolka,
Ładna dziewczyna.
Tamtędy jechał młody chłopiec
Na wronym koniu.
— Boże, pomóż, drenopolko,
Ładna dziewczyno! itd.


Druga zaś tak się zaczyna:

Gorsko cvěče mi je pole
Cělo pokrilo;
Nje mi bere Drenopolka,
Lěpa děvojka.
Onud jaše mladi junak
Na mladom konju.
— Tiho jaši, mladi junak,
Idem ja s tobu itd.

Górskie kwiecie pole mi
Całe pokryło;
Bierze mi je Drenopolka
Ładna dziewczyna.
Tamtędy jechał młody junak
Na młodym koniu.
— Jedź wolno, młody junaku,
Pojadę i ja z tobą itd.

Widzimy z tych odmianek, że w pieśni tej występuje stale „drenopolje“, i „drenopoljka“, co jest skróceniem z Adrjanopol i Adrjanopolka, powstałem przez upodobnienie drugiej części niezrozumiałego dla ludu wyrazu greckiego „polis“ do dobrze znanych, rodzinnych: polje, poljka. Ten sam proces z nazwiskami, złożonemi z x greckie polis odbywa się u nas i u Ukraińców. Słyszałem żołnierza, który utrzymywał, że służył w Staropolskiej, zamiast w Stauropolskiej gubernji. Prof. M. Sumców słyszał między Ukraińcami o Staropilju zamiast Stauropolu: tutaj siłą atrakcyjną był wyraz piła (porówn. Wisła III, 415).
Poljka w pieśni z Novej Zety powstała, jak sądzę, tą samą drogą, przyczem jednocześnie z upodobnieniem greckiego „polis“ do chorwacko-serbskiego „polje“ nastąpiło skrócenie nazwy z przodu (porów. J. Karłowicz: O imionach własnych polskich miejsc i ludzi, str. od 20).

Zagrzeb.Stanisław Ciszewski.


Upominek - ozdobnik str. 51.png



174