Bronzownicy (zbiór)/Od autora

<<< Dane tekstu >>>
Autor Tadeusz Boy-Żeleński
Tytuł Od Autora
Pochodzenie Bronzownicy
Wydawca Towarzystwo Wydawnicze „Rój”
Data wyd. 1930
Druk Drukarnia „Rola“ J. Buriana
Miejsce wyd. Warszawa
Źródło Skany na Commons
Inne Pobierz jako: EPUB  • PDF  • MOBI 
Cały zbiór
Pobierz jako: EPUB  • PDF  • MOBI 
Indeks stron


Od autora

Znana jest historja o pewnym literacie, który lubił podróżować: „Kiedy mam ochotę zwiedzić jakiś kraj (mówił), a nie mam pieniędzy, sporządzam książkę z opisem tego kraju, a za uzyskane honorarjum jadę sprawdzić, czy tam jest w istocie tak, jak ja opisałem“. Nie zupełnie to samo, ale coś podobnego mógłbym powiedzieć o swoich studjach literackich. Zwykle piszę o czemś artykuł, a potem, zaciekawiony przedmiotem, rozczytuję się w dokumentach, monografjach i sprawdzam, czy jest tak, jak ja pisałem. Dość często mam tę pociechę, aby stwierdzić, że właśnie jest tak samo.
Tak było z Adamem Mickiewiczem. W parę tygodni, na zaproszenie wydawców, napisałem przedmowę do nowego wydania Dzieł poety. Wywołała ta przedmowa żywe polemiki. Otóż, zaciekawiony tematem, mimo że post festum, brnąłem dalej, nie mogłem się oderwać, figura Mickiewicza przykuwała mnie; zarazem coraz bardziej umacniałem się w przekonaniu — wyrażonem już w mojej Przedmowie — że, ze wszystkich naszych wielkich, jest on najmniej znany. Ucharakteryzowany na bożka, upraszczany i naciągany na wszystkie sposoby, traci on — dla ogółu przynajmniej — swą wieloplanowość, swoją głębię i bezpośredniość, które go czynią kopalnią niespodzianek i zagadek. Stał się raczej sztandarem niż człowiekiem. Otóż, dzięki niezmiernej uprzejmości dyrektora Bibljoteki Krasińskich, p. Jana Muszkowskiego, któremu pozwalam sobie na tem miejscu złożyć serdeczne podziękowanie, dostałem w ręce pewne dokumenty, rzucające, mojem zdaniem, nowe światło na całą epokę życia Mickiewicza, jak również na osobliwy stosunek oficjalnej nauki do naszego największego poety. I z rozmów jakie miałem w tym przedmiocie, z listów jakie otrzymałem, zyskałem przeświadczenie, że istnieją u nas dwie wiedze: jedna urzędowa, druga prywatna, przekazywana sobie między fachowcami na ucho. Powie ktoś, że nie każdy szczegół życia wielkiego człowieka jest równie ważny i równie potrzebny; zapewne, ale w decyzji o tem muszą rozstrzygać względy istotne. Nie może historja literatury zmieniać się w hagiografję. A i ta hagiografja też bywa ciasno pojęta: czyż nie największym tytułem chwały św. Augustyna są własne jego Wyznania? W życiu wielkiego człowieka najpodnioślejszem widowiskiem jest ciągły dramat jego życia, nie zaś sztucznie przez zbyt cnotliwych biografów stworzona harmonja. Pod tym względem panowały u nas — zapewne wskutek nieszczęsnych warunków naszego bytu narodowego — dziwne pojęcia. Nie dalej jak wczoraj, opowiadał mi bardzo poważny uczony następujący fakt. Ksiądz Kalinka zamierzył swego czasu napisać monografję Kościuszki. W pewnym momencie swoich badań, przerwał je i odstąpił od zamiaru: „Nie (powiedział), nie mogę odbierać narodowi jego ideału“. Jestem pewien, że dobry ksiądz Kalinka przesadzał.
Ale nie będę się dłużej rozwodził nad tą sprawą, bo ona właśnie jest przedmiotem tych zebranych w całość artykułów, pisanych w gorączce poszukiwań lub w ogniu polemiki. Podpisuję je oto do druku w dniu jedenastej rocznicy Niepodległości, która wszak musi stać się naszem wyzwoleniem nietylko politycznem ale i historyczno-literackiem.

Boy

Warszawa, 11 listopada, 1929




Tekst jest własnością publiczną (public domain). Szczegóły licencji na stronie autora: Tadeusz Boy-Żeleński.