Historia ruchu społecznego w XIX stuleciu/Przedmowa

<<< Dane tekstu >>>
Autor Bolesław Limanowski
Tytuł Rozwój polskiej myśli socjalistycznej
Wydawca Księgarnia Polska
Data wyd. 1890
Miejsce wyd. Lwów
Źródło Skany na commons
Inne Cały tekst
Pobierz jako: EPUB  • PDF  • MOBI 
Pobierz tekst rozdziału jako: EPUB  • PDF  • MOBI 
Indeks stron

Wiek XVIII pozostawił wiele zagadnień i pragnień niespełnionych, wielkie hasła rewolucji francuskiej: wolność, równość, braterstwo odzywały się coraz rzadziej i coraz ciszej. Wśród szczęku oręża długich wojen napoleońskich, wzmógł się militaryzm i przywracał dawne okrzyki i dążenia. Rozpoczęła się reakcja na wszystkich polach. Chciano wrócić ku dawnym podstawom, które zdawały się zapewniać więcej stałości porządkowi politycznemu i społecznemu. Zwrot jednak zupełny był niemożebny. Stanęły na przeszkodzie głównie dwie potęgi, coraz bardziej wzmagające się: nauka i przemysł. We wszystkich gałęziach wiedzy dokonał się wielki postęp na początku XIX stulecia, ale szczególnie rozwinęła się mechanika, fizyka i chemia; dość tu przypomnieć takie nazwiska, jak Lagrange’a, Galvani’ego, Volty, Younga, Fresnela, Fouriera, Biota, Lavoisiera, Daltona, Davy’ego, Berzeliusza i t. d. Jeżeli pod względem nauki Francja nie ustępowała, a nawet — można powiedzieć — przodowała Anglii, to ta znów niewątpliwie zajęła pierwsze miejsce pod względem rozwoju przemysłu. I co szczególną zwraca tam uwagę, to okoliczność, że do tego olbrzymiego rozwoju przyczynili się głównie nie uczeni, lecz przemysłowcy praktyczni, jak Arkwright, Watt, Fulton, Boulton, Murdoch, Wincler[1] i t. d. Skutkiem wynalazku Arkwrighta, zaczęły się mnożyć wielkie przędzalnie; Watt i Boulton, udoskonalając machinę parową, przyczynili się potężnie do rozwoju przemysłu fabrycznego; w ich warsztatach Murdoch zastosował po raz pierwszy oświetlenie gazowe. W Anglii to w roku 1804 zbudowano pierwszy wóz parowy, który można już było zastosować do przemysłu, a w r. 1810 Wincler zawiązał w Londynie pierwsze stowarzyszenie gazowe.
Nauka, wdzierając się coraz bardziej w tajniki przyrody, z jednej strony torowała drogę pozytywnemu myśleniu i osłabiała teologiczne poglądy; z drugiej — wspierała rozwój wielkiego przemysłu, który burzył ostatecznie dawne podstawy ekonomiczne porządku społecznego. Jakież miały być nowe podstawy ekonomiczne, któreby w przyszłości zastąpiły dawne? Wiek XVIII nie dał zadawalniającej odpowiedzi. Niektóre tylko potężne umysły, jak Wiliam Godwin, Fichte, Staszic, Adam Wawrzyniec Rzewuski, pod natchnieniem wielkich haseł rewolucyjnych, skreślali w ogólnym zarysie przyszłe podstawy odnowionych społeczeństw. We Francji mniemano nawet, że można było za pomocą gwałtowanego przewrotu zaprowadzić nowy porządek społeczno-ekonomiczny. Do próby tej jednak nie dopuszczono. Babeuf i Darthé przypłacili życiem chęć jej dokonania. Czy próba mogła mieć powodzenie? Obliczając wszystkie przypadki przyjazne i nieprzyjazne, musimy powiedzieć, że było to niepodobieństwem. Historja ruchu socjalistycznego w XIX stuleciu przekonywa nas o tem jeszcze bardziej.







  1. Przypis własny Wikiźródeł Wincler — mowa o Fryderyku Albercie Winzerze, błędna forma nazwiska powtarza się dalej w tekście.





Tekst jest własnością publiczną (public domain). Szczegóły licencji na stronie autora: Bolesław Limanowski.