Poezye wydanie zupełne, krytyczne tom IV/Wieści morza

<<< Dane tekstu >>>
Autor Maria Konopnicka
Tytuł Poezye wydanie zupełne, krytyczne
Data wydania 1915
Wydawnictwo Nakład Gebethnera i Wolfa.
Drukarz O. Gerbethner i Spółka
Miejsce wyd. Warszawa, Lublin, Łódź, Kraków
Indeks stron
LVI. WIEŚCI MORZA.

Grafika na początek utworu 1.png

Gdzie, kiedy, kto mi prawił tę baśń przedwiekową,
Helleńską baśń prastarą[1], a zawsze tak młodą?
Nie byłże to ów Tryton[2], z pełną zielska brodą,
Co u portu Nocery dmie w konchę perłową?

Noc głęboka. Z śródziemną falą szafirową
Żeglarz wolno łódź puszcza. Niech bogi ją wiodą!
Cisza wielka, bezbrzeżna. Pod wodą, nad wodą
Drżą gwiazdy. Żeglarz stanął z podniesioną głową


I czar tej greckiej nocy czując w każdej żyle,
O bogach duma, o ich nieśmiertelnej sile,
O wieczystym ich bycie, o wieczystej mocy...

Wtem głos z otchłani: — »Hej, tam! U jońskich wybrzeży
Wołaj: Umarł Pan wielki[3]! Pan wielki martw leży!« —
I znów cisza. Drżą gwiazdy wskróś morza i nocy.



Grafika na koniec utworu 3.png

Przypisy

  1. Jedynem źródłem tej dziwnej legendy jest pismo Plutarcha de orac. def. 17. Nie stamtąd jednak zaczerpnęła poetka myśl do tego sonetu, gdyż cudowne wydarzenie z czasów Tyberyusza (u Plutarcha, por. Dod. kryt.) nie mogłoby żadną miarą być »baśnią przedwiekową« ani tem mniej »helleńską baśnią prastarą«. Źródło poetki musiało tylko sam rdzeń legendy powtórzyć, pomijając szczegóły i okoliczności, i dlatego poetka mogła już od siebie dodać i starożytność i helleńskość, legendzie nieznane. Tem źródłem był niezawodnie przypisek do w. 726 »Oberona«, wydanego w pierwszym tomie »Wielands Werke, herausg, von H. Pöhle 1887« (b. r., lecz przedmowa ma datę 1887). Wiersz brzmi:
    »Es ist so stille hier, als sei der grosse Pan
    »Gestorben«.
    A oto przypisek:
    »...Wieland denkt hier aber ausserdem an den Mythus, dass einst dem ägyptischen Schiffer Thamus eine Stimme dreimal zurief: wenn er den Hafen Pelodes erreicht habe, so solle er dort — an der Küste Epirus — dreimal ausrufen: »der grosse Pan ist gestorben«. Bei diesem Ausrufe erhob sich dort ein Gewinsel in den Lüften«.
  2. Tryton — syn Posejdona i Amfitryty, bożek morski.
  3. Pan wielki. — Grecki bożek trzód i pasterzy, Pan, nigdy nie miał przydomka wielki i nigdy też nie umierał; »wielkim Panem« będzie tu »wielki kozieł« t. j. bóg w postaci kozła, czczony w mieście egipskim Mendes (po egipsku Detet, w środku wschodniej Delty) i z powodu koźlej postaci utożsamiony z helleńskim Panem.


 
Tekst jest własnością publiczną (public domain). Szczegóły licencji na stronie autora: Maria Konopnicka.