Polska w pieśniach cudzoziemskich/całość

<<< Dane tekstu >>>
Autor zbiorowy
Tytuł Polska w pieśniach cudzoziemskich
Data wydania 1915
Druk J. Cotta
Miejsce wyd. Warszawa
Tłumacz Julian Ejsmond
Źródło Skany na Commons
Inne Pobierz jako: Pobierz jako ePub Pobierz jako PDF Pobierz jako MOBI
Okładka lub karta tytułowa
Indeks stron
JULJAN EJSMOND.
POLSKA W PIEŚNIACH
CUDZOZIEMSKICH.
Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 1.jpg
WARSZAWA 1915 ROK.

Dozwolone przez Cesarsko-Niemiecką cenzurę dnia 16/x 1915 r.

Druk. i Lit. Jana Cotty w Warszawie.
POLSKA W PIEŚNIACH
CUDZOZIEMSKICH.



UTWORY O POLSCE POETÓW ŁACIŃSKICH, FRANCUSKICH, WŁOSKICH, HISZPAŃSKICH, SZWEDZKICH, NIEMIECKICH, ANGIELSKICH, ROSYJSKICH, RUSIŃSKICH I CZESKICH. ⌂ ⌂ ⌂





W WOLNYM PRZEKŁADZIE
JULJANA EJSMONDA.


POLSKA W POEZYI SZWEDZKIEJ.
ALFRED JENSEN.
MOWA POLSKA.

Mowa ojczysta, to skarb przez Boga poczęty.
Skarb w sercu ludów wielki, nieśmiertelny, święty,
którego nic nie zniszczy w przeciągu stuleci.
Nie zginie przeto naród, dokąd małe dzieci
ufając w mowy swojej niepożyte siły
będą się, jako ojce, po polsku modliły...

1905.
Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 3.jpg


O DAWNEJ POLSCE.

Polsko nieszczęsna! ileś na twój lud
przez bezrząd ciosów srogich sprowadziła?!
Ogniem i mieczem spustoszył Cię Wschód,
iż byłaś, jako olbrzymia mogiła,
którą niszczyły bitwy i pożary,
którą zalały Turki i Tatary...

A wślad za nimi chrześcijański wróg
wtargnął orężnie... Zda się, srogie kary
za bezrząd zesłał na cię gniewny Bóg...
Gdzie ongi Twoje królewskie sztandary
gromiły wroga — dzisiaj kraj Twój cały
Szwedy, Kozaki potopem zalały...
I musiał uledz polski Orzeł biały.

1905.
Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 3.jpg


DO HENRYKA SIENKIEWICZA.[1]

Dzieła Twoje, Henryku, są jak dąb wspaniały,
który w ziemię głęboko zapuszcza korzenie...
Choćby w konarach jego wichury szalały,
choćby pioruny siały grozę i zniszczenie,
burze miną... On siły zbiera zmartwychwstały
i ogrzany przez słońca nowego promienie
w niebo wzbija się liści zielonych kolumną
niezwyciężoną, pełną spokoju i dumną...

1905.
Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 2.jpg


POLSKA W POEZYI NIEMIECKIEJ.
LUDWIK SCHNABEL.
SONET. „1831 ROK“.

Szlachetny i rycerski Polski lud
przez podłą chytrość został pokonany.
Klejnot wolności ukradły tyrany
i żaden go dziś nie odnajdzie cud.

Skrzydlata wieść leci od chat do chat,
ulata ponad ziemią utęsknioną:
Palladium przenajświętsze okradziono
z którego swe natchnienia czerpał świat.

Jedynie tylko pieśń prorocza płynie
świecąc jak słońce w nieszczęsnej krainie...
Niezwyciężoną jest dusza Piosenki...

Wieczysty Bóg pozwala ciemnym mocom,
by panowały krótkotrwałym nocom
zaś potem zsyła blask nowej jutrzenki...

1831.
Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 3.jpg


ERNEST ORTLEPP.
„SKRZYNECKI“.

Skrzynecki — olbrzymie!
potężne Twe imię
okryłeś wieczystą chwałą.
Wlałeś w nas nowy żywot swem zwycięstwem,
krwią Sobieskiego, Kościuszki męstwem,
o wolność walką zuchwałą...
Umknął w popłochu śmiertelny nasz wróg
przed Tobą w trwodze...
Obyś wewnętrzne wrogi zmógł,
wodzu nad wodze...
W jedności siła:
niezgodą była
Polska słaba przez lata.
Ojczyzna miła
niech w świętej zgodzie
ku słońca pogodzie ulata...
Skrzynecki olbrzymie!
potomność Twe imię
wdzięczności wawrzynem oplata.

Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 3.jpg


„PONIATOWSKI“.

Pod Lipskiem na Elsterze,
skoro dzień zgaśnie biały
wstaje cień bohatera,
co legł na polu chwały.

Wstaje cień bohatera
z grobowca zimnych fal
i szepce smutnie: „Polsko!
„jakże mi Ciebie żal“...

„Był ongi Wielki Cesarz,
„wierzyły mu narody...
„Obiecał Ci, ojczyzno,
„czarowny raj swobody.

„Lecz dzisiaj wróg zniweczył
„mocarza pyszny siew
„O ileż polskich synów
„za Francję lało krew!...
............
„Boleśni bracia moi
„przyzywam was zdaleka.

„Umierająca Polska
„zbawienia od was czeka“...

W grobowcu wód rozbrzmiewa
smutnego księcia zew.
Polegli zmartwychwstają
raz wtóry przelać krew.

Żałobną pieśń boleści
nadbrzeżne szumią drzewa.
Hukają głucho sowy,
a wiatr requiem śpiewa.
............
Pod Lipskiem na Elsterze,
zanim zabłyśnie dzień,
co noc się niebu skarży
księcia Józefa cień.

O świcie rój widziadeł
kryje się w wodne tonie,
a wiatr zawodzi głucho
i łka: „Finis Poloniae“!

1831.
Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 2.jpg


HENRYK HEINE.
1799 — 1856.
O POLSCE.[2]
I.

Nie zginął Izraela lud
śród zgliszcz Jerozolimy...
Nie zginie Polska, choć ją wkrąg
pożarne kryją dymy.

Chociaż warszawski upadł gród,
stołeczny gród krainy, —
powoła Polskę wielki los
na wiekopomne czyny...

II.

Wiedz, że sławniejsze tysiąckroć
jest przeznaczenie Twoje,
o Polsko, niźli przeszłość Twa
w zwycięskie zdobna boje...

Niż błyskotliwy dawny byt,
niż bitwy i zabawy..,
Niźli rycerskich szabel szczęk
i konny tętent sławy...



MAURYCY VEIT.
„BOHATERSKIM POLAKOM“.

Błądziłem przez gęste lasy,
przez obszar bezludnych pól.
Dokoła — sioła umarłe
i smutek wszędzie i ból.

Doszedłem do placu boju,
gdzie świeżo lała się krew.
Zali zadźwięczy w tej pustce
ochoczy, żołnierski śpiew?

Milczą umarli wojacy,
bez ruchu leżą, bez słów.
Zastygła krew bohaterska.
Nie wskrześnie umarły huf.

Obmyłem we źródle rany, —
krwią zarumienił się zdrój.
Milczą umarli wojacy,
nie wskrzesną na święty bój.


Dół wykopałem obszerny,
gdzie dąb rozłożysty stał.
W dół ten złożyłem pobożnie
męczeńskie relikwie ciał.

A że się ptactwo drapieżne
zewsząd zbierało na łup, —
siadłem pod dębem na straży
stróżować rycerski grób.

Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 2.jpg


POLSKA W POEZYI ANGIELSKIEJ.
TOMASZ CAMPBELL.
1777—1844.
„DO POLSKI“.[3]

Polska kraina, polski lud
śród ludów blaskiem znów zapłonie,
jakim Ateński jaśniał gród
po Maratonie.
Zagrzmi wymowa, w niebios strop
poezyi wzbiją się hejnały, —
tam, gdzie dziś błyszczy polska broń,
jak słońce chwały.

1831.
Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 3.jpg


„ZDOBYCIE PRAGI.“[3]

Polska padła. Nikt po niej nie płakał serdecznie.
Nigdzie litosnych wrogów nie było ni druhów.
Znikąd wsparcia... — — — — — — — — —
— — — — Noc ciemna nie będzie trwać wiecznie.
Prawda, jak Prometeusz, świat nieczuły wzruszy
niosąc słoneczne światło biednej polskiej duszy...

1831.
Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 2.jpg


JOHN KEATS.
1795—1821.
„KOŚCIUSZKO“.

Sława imienia Twego aż do nas dolata,
a dźwięk jego tak wzniosły jest i tak wspaniały,
iż napełnia odgłosem swoim wszechświat cały,
brzmi wszędzie i brzmieć będzie po tysiączne lata.

Imiona bohaterów z nadziemskiego świata
spadają gromem. Bóg je zamienia w pieśń chwały,
ażeby potomności zdumionej śpiewały
o wawrzynie, co skronie wybrańców oplata.

I z Twojego imienia w ów dzień upragniony
gdy dobro zapanuje, kiedy fałsz zaginie,
powstanie pieśń dźwięcząca natchnionymi tony
i nieśmiertelnym hymnem w błękity popłynie...
Pieśni tej słuchać będzie Wszechświat zachwycony
i Wielki Bóg w niebiosów słonecznej krainie...

Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 2.jpg


POLSKA W POEZYI ŁACIŃSKIEJ.
TYGE DE BRAHE.[4]
1546—1601.
„DO KOPERNIKA“.

Koperniku! cześć Twojej pamięci i chwała!
Nigdy podobnych Tobie ziemia nie wydała.
Niebo Cię urodziło, abyś ród człowieczy
uczył niebiańskich rzeczy.

Nikt jeszcze ze śmiertelnych po dzisiejsze lata
nie był jak Ty wszechmocnym śród bezmiaru świata,
Tyś rozkazał słowami z niebios natchnionemi
stanąć Słońcu, biedz — Ziemi...

Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 3.jpg


„DO KOPERNIKA“.

Krzepkie były Olbrzymy, które docierały
w bezmiernej swojej pysze do Olimpu skały,
ale ich unicestwił bogów gniew widomy,
Jowisza złote gromy.

Kopernik, czy mocniejszy nad Tytanów plemię,
czy szczęśliwszy, — i niebo poruszył i ziemię.
A piorun który ongi zmiażdżył Wielkoludów
nie śmiał mu przerwać trudów...



KONRAD CELTES.[5]
1459 — 1508.
MÓJ PRZYJAZD DO KRAKOWA.

Deszcz padał. Niebo pokrywały chmury...
Po zimie marzec nadchodził ponury,
gdym przybył, pielgrzym podróżą strudzony,
w Krakowskie strony.

Wieśniak tam orze rolę w pocie czoła...
Ziemia niepłodna i ubogie sioła...
Wisła przez kraju owego obszary
nurt toczy szary...

Wszedłem na wzgórze... I zamkowe mury
we mgle tonące zobaczyłem z góry
i gród prastary, stolicę Polaków,
przepyszny Kraków.

1489.
Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 3.jpg


DO URSA,
LEKARZA POLSKIEGO.

Ursie, którego imię na świat cały słynie!
Ursie — ty żyjesz w zimnej, północnej krainie,
gdzie powiew wiosny ze snu nie budzi przyrody,
gdzie wiecznie trwają mrozy i śniegi i lody...
kędy wiatr ścina rzeki... z drzew liście obdziera...
gdzie przyroda, pod śniegu kobiercem, umiera.

Ty lubisz myślą tajnie odgadywać świata.
Twój duch, natchniony z niebios, ku niebu ulata.
Na ziemi zaś przez scyencye leczysz melampowe
gorączkę, krew zdrętwiałą i ciało niezdrowe.

W królewskim żyjesz mieście, w czarującym grodzie,
co warownie się wznosi przy wiślanej wodzie.

I sławią twoje leki, cenią twoje zdanie
Najjaśniejszego Króla Polskiego dworzanie.
Każdy śmiertelnik wielbi twe imię w zachwycie,
bowiem uzdrawiasz chorych i wracasz im życie.

Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 2.jpg


POLSKA W POEZYI ROSYJSKIEJ.


TEODOR SOŁŁOHUB.
„STANCE DO POLSKI“.

Tyś nie zginęła Polsko święta,
choć ręce Twe wiązały pęta.
Królową byłaś pośród więzień mroków!...
Napróżno kładli Ciebie w trumnie,
w dal czarną spoglądałaś dumnie,
wierząc w poetów swych, jako w proroków.

Do stóp Twych niosły wierne syny
natchnienia czar i krwi rubiny,
wojenne blizny, pracy trud serdeczny...
Boże!! za męki tej krainy
zamień jej ciernie na wawrzyny,
a czarną noc na złoty dzień słoneczny!...

Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 2.jpg


ALEKSANDER PUSZKIN.
1799 — 1837.
„ROCZNICA BORODINA“.

Przybywaj! zwię Cię święta Ruś!
Przybywaj, tłumie obcych gości!...
Lecz Polska nie powiedzie was:
musicie przejść dziś przez jej kości.

Wtargnęły nasze wojska znów
do upragnionych bram Warszawy...
Polska, jak pierzchający huf,
w proch rzuca swój dobytek krwawy...

Zmiażdżony bunt przycichnął wraz!
Suworow zmartwychwstaje z trumny
i szczęściem rozpromienia twarz
z potomków, godnych siebie, dumny...

Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 3.jpg


MICKIEWICZ“.

Żył śród nas, pośród obcego plemienia...
Ale w swej duszy nie miał ku nam złości.
Kochaliśmy Go. Cichy, dobrotliwy

dzielił się z nami swemi marzeniami
i czarem pieśni. Był z niebios natchniony.
Z wysoka patrzył na życie. Nierzadko
mówił o czasach przyszłych, gdy narody,
o dawnych waśniach zapomniawszy, społem
w wielką rodzinę zgodnie się zjednoczą.
Łakomie każdy z nas słuchał poety.
Odszedł na zachód pożegnany przez nas
błogosławieństwem. Lecz dziś ten gość cichy
stał się nam wrogiem... Dogadzając czerni
w wierszach nienawiść opiewa. Zdaleka
znajomy piewcy głos do nas dolata...
Boże! wróć w jego rozzłoszczoną duszę
spokój dawniejszy...

1834.
Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 3.jpg


„OSZCZERCOM ROSYI“.

Czemuż ludowi mówcy, czemu
klnie Rosyę wasz namiętny chór?
Co was wzburzyło? Litwy wrzenie?
Zostawcie! To słowiański spór,
domowe, stare powaśnienie,
obce mordowi krwiożerczemu...

Oddawna z sobą te plemiona
zaciekłe boje toczą już...
Nieraz to ich to nasza strona
chyliła się śród groźnych burz.

Kto z nas zwycięży w tym nierównym sporze
czy hardy Lach, czy wierny Ross?
Rzeki słowiańskie wpadną w ruskie morze,
czy ono wyschnie — to rozsądzi los.

Zostawcie nas. Wszak wy nie znacie
tych krwią ociekających stron,
stron wykąpanych w krwi szkarłacie,
gdzie każda głoska — bój i zgon.
Dla was jest obcy, niepojęty
odwieczny nasz rodzinny spór.
Dla was są nieme Kreml i Praga,
obudzą zachwyt wasz odwaga
szalonych walk na śmierć i życie
i konających zapał święty,
więc szczerze nas nienawidzicie...

Zaco? Powiedzcie? Ach zatoli,
że na moskiewskich rozwalinach
nie przyznaliśmy Tego woli
co w waszych szerzył lęk krainach?

Żeśmy Bożyszcze w proch zwalili
pod nasze bohaterskie stopy
i krwią rosyjską okupili
wolność i spokój Europy?
............
Czy mało nas? Od Permu do Taurydy,
od fińskich chłodnych skał do gór Kolchidy,
od wstrząśniętego Kremla aż po Chiny,
jeżąc stalowe swe szczeciny,
powstanie groźnie ruski lud...
Więc ślijcie przeciw nam na wschód
swe złości pełne, harde syny,...
co chcą nas zwalić do swych stóp...
W głębinie Rosyi są równiny,
kędy oszczercy znajdą grób.

1831.
Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 2.jpg


POLSKA W POEZYI RUSIŃSKIEJ.
PANTELEJMON KULISZ.
1819 — 1897.
„SKARGA ŻAŁOSNA“.

O czemuśmy z Polską przez wiek wojowali
orężem z żelaza i stali?
Wszak walczyć mogliśmy perłami wymowy,
miłości pełnemi słowy.
Czyż Polska nie znała bezmiernej swobody
nad inne w świecie narody?
A dzisiaj? O Boże, litośny mój Boże,
rosyjskie zalało nas morze.

Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 3.jpg


„LACH I RUSIN“.
LACH:

Gdy żyć zemną zaczniesz w zgodzie,
Rusinie, mój bracie,
będziem chodzić w aksamitach
złocie i szkarłacie.


Będziem węgierskiego wina
wychylać puhary.
Poskromimy i Turczyna
i harde Tatary.

Rozszerzymy naszą władzę
od morza do morza.
Zajaśnieje imię polskie,
jak świetlista zorza.

Niech świat wie, żeśmy przedmurzem
wszego Chrześcijaństwa,
że stajemy z mieczem w ręku
naprzeciw pogaństwa.

Niechaj o nas gromka sława
trąbi w złote rogi:
„Wiwat Polska! kochajmy się
wiecznie, bracie drogi“.


RUSIN:

Nie wwódź nas na pokuszenie
słowami dumnemi.
I tyś nie był od wiek wieków
władyką tej ziemi.


Gdyś obcałowywał buty
Wielkiego Ottona,
wówczas nie wieńczyła jeszcze
skroni Twej korona.

Skąd się wzięły wodze twoje,
skąd dzielne hetmany?
Kto przed wrogów najazdami
chronił twoje łany?

I Zamoyscy i Żółkiewscy
ród swój wiodą z Rusi.
I Sapiehów ród za ruski
uznanym być musi.

Kiedyś ginął pod Chocimem,
dzielny panie Lasze,
wybawiło cię z opałów
mężne wojsko nasze.

Zali ja mam ci ustąpić
i morza i pola,
żeby wspólną była nasza
dola i niedola?

Nie! sam panuj! Ja chcę zostać
chłopem twym, mój bracie.

Chcę zamieszkać jako dawniej
w niziuteńkiej chacie.

Nie będę ja ci czapkować
za chleb, Lachu drogi,
a gdy bieda mię przyciśnie, —
hajda za Porogi!

Upływały i mijały
wieki za wiekami...
Rusin krew przelewał lacką,
Lach ruską — rzekami.

Ta gorąca krew ciekąca
uczyniła dziwa,
iż Ruś nie opolaczeje,
póki będzie żywa.

Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 2.jpg


TARAS SZEWCZENKO.
1814 — 1861.
„DO POLAKÓW“.
(BRONISŁAWOWI ZALESKIEMU).

Kiedyśmy byli Kozakami
nim nadszedł Unii smutny czas,
Polacy! pośród wolnych stepów
kochaliśmy, jak bracia, was.

Kwitnęły w ukraińskich sadach
dziewczęta, jako lilii kwiat.
Pyszniły się synami matki
gdy zbrojnie wyruszali w świat.

Aż przyszli księża. Śpiew kościelny
popłynął do błękitnych nieb.
Schyliły się kozackie głowy,
jak podeptanej trawy step.

Daj-że dziś rękę kozakowi
i serce czyste swoje daj,
a znów imieniem Chrystusowem
wskrzesimy utracony raj.

1847.
Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 3.jpg


TARAS SZEWCZENKO.
„DO RUSINÓW“.

Żeście Polskę zawalili,
próżno z tego się chełpicie.
Polska padła. Lecz w jej gruzach
wyście utracili życie.

Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 2.jpg


POLSKA W POEZYI WŁOSKIEJ.
GABRYEL ROSSETTI.
1783—1854.
„POLSKA“.[6]

Polsko cierpiąca w przedziwnej pokorze!
Tyś była niegdyś Europy skałą
O którą srogie barbarzyńców morze,
jak o granity się rozbryzgiwało...
Dzisiaj zagasły Ci wolności zorze
I poszarpanem jest twe żywe ciało,
ale Ty wierzysz, że po dniach niedoli
wstaniesz piękniejsza, w blasków aureoli.

Przedświt już bliski. Niedługo z oddali
zaświeci słońce, śród łzawych padołów...
Orzeł Sarmacyi i Orzeł Italii,
jako fenixy z umarłych popiołów
zmartwychpowstaną i nowymi pióry
ku słońcu chwały ulecą — nad chmury...

Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 2.jpg


VINCENZIO DA FILICAJA.
1642 — 1702.
„DO JANA SOBIESKIEGO“.

Nie tron uczynił wielkość Twoią, Janie,
ale ty wielkim czynisz panowanie,
albowiem sława twoiego Imienia
tron opromienia.

Aby nasycić naiezdców miliony
nie wystarczały ni scythyjskie plony
ani Aegiptu bogatego płody
ni Istru wody.

Wiedeń w posadach drżał. Oyczyzna cała
śród krwie konaiąc pomocy wzywała.
Wonczas przybyłeś, z Sułtanem walczyłeś
y zwyciężyłeś...

Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 2.jpg


JÓZEF NAPOLEON RICCIARDI.
„ITALIA I POLONIA“.

Pod obcym niebem w północnej krainie
długo błądziłem — marzeniem jedynie
do ojczystego powracając kraju.
I tak mi było tęskno, jak do raju
do nieba które wiecznie promienieje.
Ale z dniem każdym traciłem nadzieję,
aby je ujrzeć.

Raz usnąłem w drodze,
długą pielgrzymką umęczony srodze.
I zobaczyłem we śnie dwie Dziewice
dziwnej urody. Wybladłe ich lice
bosko jaśniało. Młodsza — złotowłosa
o modrych oczach, jak wiosną niebiosa.
Starsza zaś miała ciemnokrucze sploty
i czarne oczy... I pełne tęsknoty
schodziły ku mnie w smutku i żałobie
ongi — królowe, dziś — w kajdanach obie.
Poznałem Smutne. A słysząc ich jęki
z krzykiem zbudziłem się. Łańcuchów dźwięki

umilkły... Mroźno dokoła i ciemno.
Zadrżałem z trwogi...

W niebiosach nademną
noc była zimna bez gwiazd i miesiąca,
jako grób martwa, jako grób milcząca.
Więc naraz wielką uczułem tęsknotę
za mą Ojczyzną, kędy słońce złote
uśmiechem boskim błogosławi ziemi
niosąc wesele i ludziom i ziołom
i ptakom, które głosami srebrnemi
wielbią pogodę, podobne aniołom...

„Weź mię, o Boże, pod Twoją obronę“,
wołałem, „abym ujrzał ojców stronę
lub zginął“... Bóg mi zesłał ukojenie:
we śnie powtórnie zobaczyłem cienie
dziewic królewskich... Lecz nie łkały w męce
i wolne były od więzów ich ręce
i uśmiechnięte ich usta dziewczęce...
A ja radosne widząc obu lica
zgadłem, że była jakaś tajemnica
w tem wielkiem szczęściu...

Rzekła mi Dziewica
o kruczych włosach: „Moje grzeszne syny
kraj obróciły w popiół i perzyny

przez ciągłe waśnie, zawiści, niesnaski.
Dziś zgodne wnuki przywracają blaski
chwale ojczystej. — Moja nieszczęśliwa,
męczeńska siostra Polską się nazywa...

Niema drugiego narodu na ziemi
coby nad Polską lał łzy, jak ja leję...
I jak ja nucił jej pochwalne pieśnie.
I bolał nad nią, jako ja boleję.
I wierzył, jako ja wierzę, że wskrześnie
stokroć piękniejsza, mocniejsza niż ongi,
a nieśmiertelna, jak greckie posągi,
a bezgraniczna, jak morze bezdenne,
a uśmiechnięta, jak słońce wiosenne...

1847.
Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 2.jpg


POLSKA W POEZYI HISZPAŃSKIEJ.
PIOTR CALDERON DE LA BARCA.
1600 — 81.
„DO KRÓLEWICZA POLSKIEGO“.[7]

Jako rannych zórz promienie
wieścisz Polsce przebudzenie
ze stuletnich snów.
Idziesz w blasku i światłości
głosząc, że śród nas zagości
dawne szczęście znów.
Spraw, niech życiodajne słońce
zalśni złotem jaśniejące
zza gór i zza wód.
Niechaj nam się długo pali,
bowiem długośmy czekali
na różany Wschód.

Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 3.jpg


„DO KRÓLEWNY POLSKIEJ“.

Na widok Twojej urody
mieszają się wszystkie głosy
w hymnie pochwalnym przyrody.

I strumyki, i niebiosy,
i ptaki, niebiosów rapsody,
i trąby i bębny wokoło
grają czarownie, wesoło,
na Twoją cześć.

Za Tobą stęsknione,
gdy odejdziesz, jęczą z żalu
ptaki — flety uskrzydlone
i flety — ptaki z metalu.
A gdy przyjdziesz radośnie Cię wita
uśmiechnięty wszechświat cały:
jako królowę — armaty,
ptaki — jak jutrzenkę, gdy świta,
jak Palladę — trąb grzmiących hejnały,
jak Florę — tęczowe kwiaty.
Bowiem jesteś w dniach tęsknoty,
w dniach cierpienia i katuszy,
jako Jutrzni promień złoty...
Jesteś jak Flora — kwiecista,
jak Pallas — rycerska i czysta,
jesteś Monarchinią — w mej duszy.

Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 3.jpg


„SKARGA KRÓLEWICZA ZYGMUNTA“.

Rodzą się swobodne ptaki
i ulatują do chmur
jak kwiaty tęczowych piór,
jak bukiety uskrzydlone.
O czemuż ja w niebios szlaki,
nie mogę wzlecieć, jak one?
O czemuż z całej przyrody
Człowiek ma najmniej swobody?

Rodzą się dzikie drapieżce
chciwe na żer i na krew.
Czają się w gęstwinie drzew
u wodopoju na ścieżce,
łupiąc w puszczy co się zdarzy,
łupiąc o czem duch zamarzy...
A potem wolne, swobodne
uchodzą w leża wygodne.

Rodzi się ryba i pluska
i igra w błękicie fal
i płynie radośnie w dal
ledwie ją okryje łuska.
Płynie w szafirów głębinie,
aż gdzieś w oceanie zginie.

O czemuż z całej przyrody
Człowiek ma najmniej swobody?

Rodzi się strumyk przejrzysty
w kołysce kwiatów i ziół.
I pędzi ku morzu w dół
wijąc się, jak wąż srebrzysty.
Przebiega górskie wyżyny
i mknie w zielone doliny...
O czemuż z całej przyrody
Człowiek ma najmniej swobody?

Srogi ból, piekielna męka.
Piersi mi rozsadza gniew.
W żyłach wre kipiąca krew,
a serce z wściekłości pęka.
Cóż wzbrania ludziom biedakom
swobody, którą łaskawie
Bóg dał źródłu, i kwiatom, i trawie,
I zwierzętom, i rybom, i ptakom?...

Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 2.jpg


JÓZEF DE LA VEGA.
DO JANA III.[8]

Sławna odsiecz wiedeńska, Naiiaśnieyszy Panie,
na wieki uświetniła Twoie panowanie.
Oślepione potęgi Twey złotym promieniem
niebo hołd ci złożyło xiężyca zaćmieniem.

Cóż szlachetnemu Orłu poświęcić na chwałę,
ieżeli nie orłowe triumphy spaniałe?
Zali iest co mileysze dla iasnego Słońca
nad zaćmienie na niebie bladego Miesiąca?
Przyimi odemnie kwiaty retoryczne, Janie.
Kwiatami bohaterów wieńczyli Rzymianie.
Pełen kwiecia był theatr Nemeyski przed laty.
Do stóp Nearcha wdzięczny naród rzucał kwiaty.
Niechay wielki Bóg woyny, zwycięstw Pan iedyny
zwycięstwa zawsze zsyła woyskom twey krainy.
Niechay Ci daie, Królu, triumphy tak sławne,
byś wszytki bohatyry zaćmił starodawne,
by potomność w zachwycie wielbiąc twoie czyny
skroń twą niewiędnącymi ubrała wawrzyny.

1683.
Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 2.jpg


POLSKA W POEZYI CZESKIEJ.
JAROSŁAW VRCHLICKY.
1853 — 1912.
MICKIEWICZ“.

Do morza wieków, które się w pomroce kłębi,
w ciemności, gdzie lud walczy o przyszłe zbawienie,
w ryk fal, w pianę bałwanów, w nieprzebyte cienie
Bóg wrzucił wielką skałę do wzburzonej głębi.

Chmury na wschód płynące przez niebios sklepienie,
rudowłose komety w rozszalałym pędzie
stają — zoczywszy dumne granitu krawędzie —
na drodze, kędy w wieczność gna je przeznaczenie.

Ta skała szydzi z czasu, urąga ulewom.
W sercu ma złotą żyłę — drogi kruszec boży.
Ku niej żeglarze łodzie zabłąkane wiodą...

Bowiem przeciwko morza ciemnościom i gniewom
skroń jej zwrócona zawsze ku porannej zorzy
obudzą w ludzkich sercach tęskność za swobodą.

Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 3.jpg


SŁOWACKI“.

Muzyka muszli, gdy ją przyłożysz do ucha, —
modry pył, co na ważki skrzydełkach jaśnieje, —
wszystkie Wschodu powieści i baśniane dzieje,
w których rajskie roskosze jawią się dla ducha, —

Gwiazd drżenie w twórczym ruchu, wulkan gdy wybucha,
płacz anioła, co z szczęścia nadmiaru łzy leje, —
radości sen, co w perły tęsknoty topnieje, —
pieśń, której się po latach, jak świętości, słucha, —

wszystkim brzmią twoje struny, natchniony lutnisto!
Chciałbym zasnąć ich brzmieniem do snu ukojony,
by się twoją poezją poić nieśmiertelnie...

Lecz żar, co pod popiołem tli nieugaszony,
nagle w niebo wybucha strofą płomienistą,
jakbyś iskrą rozjaśnił umarłych popielnię.

Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 3.jpg


KRASIŃSKI“.

Serce twe nieśmiertelnym Bóstwem przepojone,
a usta — anioł żarem oczyścił niebiańskim.
I stałeś się podobny tym prorokom pańskim,
co mają skrzydła ducha i z blasków koronę.

Na drodze życia ciernie znalazłeś obfite,
lecz śród nich rwać umiałeś wiecznotrwałe kwiaty.
W sercu wieszczym, Zygmuncie, gdzie zamknąłeś światy,
wszystkie rany ojczyzny twej były wyryte.

Kiedyś leżał w kołysce, w słodkim dziecka śnieniu,
boski Dante całunek złożył na twem czole,
a z pocałunkiem udział w bólach i cierpieniu.

I żyłeś wierząc w Przedświt, co skończy niedole,
jako latarnia, której blask w morzu się chwieje
zanim narodów Wielka Jutrznia rozednieje.

Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 2.jpg


POLSKA W POEZYI FRANCUSKIEJ.
FILIP DESPORTES.[9]
1546 — 1606.
„POŻEGNANIE POLSKI“.

Żegnaj Polsko! żegnaj ziemio
wiecznych mrozów, wiecznej zimy.
Do twych lodowatych płaszczyzn
za nic w świecie nie wrócimy.

Nienawidzę twoich równin,
w których nigdy śnieg nie taje.
Wstrętnym mi jest i twój naród
i powietrze i zwyczaje.

Polskie domy, polskie izby!
złoty wiek przypominacie,
bowiem ludzie z bydlętami
gnieżdżą się we wspólnej chacie.


Lachy harde, lekkomyślne,
barbarzyńskie! — próżno chcecie
Marsa wojowniczą sławę
na szerokim zyskać świecie.

Drzemać zwykliście za stołem
półprzytomni, podchmieleni,
wykąpani w win czerwieni
pijanice zatraceni!

Żeście dotąd nie podbici
przez sąsiadów, moi drodzy,
to nie przeto, żeście mężni,
ale przeto — że ubodzy.

Gdyby Polska miała klimat
bardziej ciepły, bardziej miły,
gdyby w niej bogate skarby
i wystałe wina były, —

Miasta, rzeki, moc towarów
słynnych z ceny i dobroci,
wówczas djabli by was wzięli
bardzo prędko, moi złoci...

Wolą zdobyć Cypr Turczyny,
oraz kandyjskie krainy,

niż Polski śnieżne pustkowia
i lodowate równiny.

Niemiec rwący się do boju
dobrze zna ubóstwo wasze,
więc podbija kraj flamandzki,
miast podbijać państwo lasze.

Przy Henryku Wielkim żyłem
w niegościnnej polskiej ziemi
mrąc z tęsknoty za mej Francyi
niebiosami słonecznemi.

Boże spraw, by Henryk Wielki
siadł na tron bardziej bogaty...
Bym już nigdy nie powrócił
w kraj Sarmatów lodowaty.

Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 2.jpg


JAN KOCHANOWSKI.
„GALLO CROCITANTI“.
(ODPOWIEDŹ FILIPOWI DESPORTES.
W ORYGINALE — WIERSZ ŁACIŃSKI).

Stóycie męże! nie zmykaycie,
iakoby was gzy goniły.
Czy wam polska ziemia zbrzydła,
czy wam polski lud niemiły?

Odpowiedzcie! Nikt z Polaków
zatrzymywać was nie będzie.
Zmykać damy wam bezkarnie,
aż po naszych ziem krawędzie,

Z naszych świątyń nie rozebrzmią
sycylijskie groźne dzwony.
Polska to nie kray ów krawy
nieszporami osławiony.

Polska iest dla cudzoziemców
zawsze pełną gościnności,
ale tyran y nikczemnik
nigdy długo w niey nie gości.

Uskarżacie się na zimna,
uskarżacie się na mrozy?
A kto przysiągł Scythów zwalczać,
pełen męstwa, pełen grozy?

Francuz, krwi troiańskiey dziedzic
klął się, że gdy tron posiędzie
zetrze w proch potężną Moskwę
y Tatarów gromić będzie.

Iakże moglibyście, Galle,
woiownicze bić narody,
gdy was trwożą prócz mieszkańców
śniegi, wiatry, zimna, wody?

Gdy marzniecie siedząc w domu
iakżebyście woiowali
w kraiach Scythiey lodowatey,
vere Galii, vere Galii...

Stóy Francuzie! Nim pogardzisz
tym hyperboreyskim kraiem
ugościmy Cię serdecznie
staropolskim obyczaiem.

Iżbyś iako Niobe w skałę
nie zakrzepnął w lodu bryłę

weydź do naszych ciepłych komnat,
chodź ci wstrętne y niemiłe...

Nie oburzay się zbytecznie
porzucaiąc polską ziemię,
że tu w izbach obok ludzi
y nierogacizna drzemie...

Bo nie tylko śpi tam trzoda...
muszę wyznać ci ze wstydem,
że Gallosquoque, amice,
claudimus his iidem...

Mówisz, żeśmy lekkomyślni,
pyszni? Wasze to przywary.
A choćbyś je nam zarzucał
nikt ci w świecie nie da wiary.

Mówisz, żeśmy zwykli drzemać
za stołami podchmieleni,
że się w jadle lubujemy
y w zamorskich win czyrwieni?

Na wasze to powitanie
pod radosny dźwięk gitary
Polak pląsał wychylaiąc
nayprzednieyszych win puhary.


Ty zaś zbiegu, niewdzięczniku,
gromisz nas plugawą mową,
poczytuiąc nam gościnność
za przywarę narodową.

Zarzucasz nam, żeśmy biedni?
A czyś miał czas, Gallu złoty,
zbadać Polski naszey skarby
drogie kruszce y kleynoty?

Gdy Henryka lud nasz obrał,
każden Gall choć był ubogi,
aby zdobyć nieco grosza
mknął co siły w nasze progi.

Dzisiay, kiedy bez szeląga
wraca w swe oyczyste strony,
nas pomawia o ubóstwo,
potępieniec zatracony.

Iako lis, kiełbasę widząc,
zawieszoną hen na belce,
wmawiał w siebie, że to powróz,
bo ią poźreć pragnął wielce.

Gallu!! zmykay lotem ptaka,
byle prędzey, byle prędzey...

Zarzucaj nam, co chcesz ieno:
brak rozwagi, brak pieniędzy.

Tylko nigdy nie powracay
w nasze strony, w kray wzgardzony:
niechay wskóra to u Boga
nas dwu pacierz połączony.

Możesz o nas, gdy zapragniesz,
klecić, iakie chcesz wierszydła,
Możesz wołać, że ci Polska
strasznie zmierzła y obrzydła.

A gdy władzy pragnąć będziesz
iedż nad Ren: niech iego fale
uyrzą, co widziała Wisła,
jak zmykacie, mężne Galle!...

Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 2.jpg



FRANCISZEK WOLTER.
1694 — 1778.
„DO KRÓLA POLSKIEGO
STANISŁAWA LESZCZYŃSKIEGO“.

Panie cnotliwy, panie sprawiedliwy,
panie litosny — do chwały nas prowadź.
Jakże Cię mamy wszyscy nie miłować,
gdy każdy przez Cię staje się szczęśliwy.

Królu! Twój widok sławimy w zachwycie,
widok, tak rzadki na monarszych dworach,
władcy, którego lud kocha nad życie...

Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 2.jpg


ALFONS MARJA DE LAMARTINE.
1790 — 1869.
„DO MŁODEJ POLKI“.

Łabędź odbija się w przejrzystej fali,
gdy na jeziorze lazurowym gości.
Bóg — we Wszechświecie, co go kornie chwali.
My — w potomności.
Potomność zimna jest i lodowata,
jak waszych jezior północnych powierzchnie.
Cóż nam z jej blasków, co są z tego świata,
gdy życie pierzchnie?
W sercu żyjącem znaleźć swe odbicie,
z ocząt dziewiczych jasnego spojrzenia
wyczytać miłość, co ozłaca życie, —
to me marzenia.
Tyś mą ostoją. W tobie moja chwała.
Niech czas me pieśni zapomni i zgłuszy,
byleby pamięć o mnie pozostała
jeno w twej duszy.

Stać się najsłodszym marzeniem kobiety
i cieniem, który wiecznie przy niej gości, —
niemasz piękniejszej nadto dla poety
nieśmiertelności.

Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 2.jpg


ALFRED MUSSET.
1810 — 1857.
DO POLSKI“.

Jeżeli nie rozbłyśniesz chwałą,
jaką jaśniała Grecja ongi, —
jeśli nie wprawisz w podziw świata
przez jakieś nowe Missolongi, —

nikt Tobie Polsko nie uwierzy,
żeś umierała i cierpiała.
Sarmaci! walczcie aż do śmierci:
w bojach — Ojczyzny waszej chwała.

Musicie bić się i umierać,
musicie przelać krwi obfitość,
nim w obojętnej Europie
wzbudzicie zapóźnioną litość.

Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 2.jpg


SULLY PRUDHOMME.
1839 — 1907.
„CHÓRY POLSKIE“. 1863 R.
1. CHÓR STARCÓW.

To oni! Boże mój!! Boże jedyny!...
Słyszycie końskie tętniące kopyta?
Niech młody żołnierz wspomni ojców czyny,
niech się gotuje w bój, za broń niech chwyta...

Nie myślmy dzisiaj o rozpaczy żony,
cóż stąd, że dziatwa żegnając się szlocha?
Niech każdy wzbudzi w sobie gniew szalony,
aby zapomnieć o tych, których kocha,
aby pamiętać o tych, których broni...
Boże mój, Boże jedyny, to Oni...

W sercu mężnego — męstwo jeno gości,
czy na śmiertelnym umiera posłaniu,
czy w boju rzuca się między granaty...
Wzdychać mu wolno jeno przy skonaniu,
Łez innych nie zna — oprócz łez wściekłości.
Niezna słabości — oprósz krwi utraty...

Przeciw nam tłuszcza najemnej hołoty...
Lecz złoto — ilość, duch zaś czyni siły.
Drogo oddamy wrogom swe żywoty:
będą pobici — gdy zliczyć mogiły.


Użyźni kraj nasz krwi swojej szkarłatem
nieprzeliczona ćma dzikiego wroga.
Skradła nam ziemię — niech ją żywi zatem...
Wiatr niech poległych żołnierzy pogrzebie!...

Niewiasty będą modlić się do Boga
za tych, co zginą, Ojczyzno, dla Ciebie...

1863.
Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 2.jpg


KAZIMIERZ DELAVIGNE.
1793 — 1843.
WARSZAWIANKA“.

Krwawi się świt. Ciemnoty ginie mrok.
Oby nam dzień wyzwolin nadszedł święty.
Dziś orzeł nasz na Zachód zwraca wzrok
i wzbija lot w niebiosów firmamenty.
Królewski ptak ulata w blaski zórz.
Upaja go czar lipcowego słońca.
O kraju mój! Zmartwychwstań z grobu już,
zmartwychwstań dziś, lub w trumnie jęcz bez końca.


„Wojna! na koń! Kozacy, hej na koń!
„Na polski bunt są szable i pałasze.
„Bezbronny kraj, otwartą polną błoń
„galopem dziś przebędą wojska nasze“.
Tak wołał wróg... I szyki swoje słał...
Stań, wrogu, stań! Zagrodzą tobie drogi
do naszych ziem bezmierne stosy ciał.
Zostaną tu umarłe jeno wrogi.

Dla Ciebie dziś, o Polsko, idzie w bój
kto jeno żyw — i bohatersko ginie.
Każdy twój syn za kraj wojując swój
może się bić w ojczystej swej krainie.
Szczęśliwszym jest, niźli żołnierski lud,
co lał swą krew daleko na obczyźnie
od Ebru fal do euksyńskich wód,
od Alp po Kreml o biednej śniąc ojczyźnie.

Wspomóżcie nas! W ogniowym deszczu kul
topniał nasz huf pod Jeną dla ojczyzny.
Topniał nasz huf pośród Marengo pól,
pod Champaubert ponosił krwawe blizny.
Polak się bił za Francję, jako lew,
zwycięscą był lub ginął w krwi szkarłacie...
Dla braci swych, co za was leli krew
azali wy prócz łez dziś nic nie macie?


Kościuszko przyjdź! i wypędź wroga precz.
Bij go i grom, choć obiecywał łaski.
Czyż łaskę znał zwycięski jego miecz
gdy szerząc rzeź lud wymordował praski?
Dziś straszny dług zapłaci wraża krew.
Pragnie jej kraj pośród męczeństwa znoju.
Niech z wroga krwi wawrzynu wzrośnie krzew
na grobie tych, co padli w świętym boju.

Pobudko graj! W promienny jutra świt
i w armat ryk nasz Biały Orzeł leci...
Zwycięstwo jest na ostrzach polskich dzid.
Wolności brzask niedługo nam zaświeci.
Śród huku dział, śród pieśni cudnych brzmień
niech sztandar nasz ku niebu się rozwinie.
Kto będzie żyw — wolności ujrzy dzień.
Wolnym już jest — kto bohatersko ginie.

Polska w pieśniach cudzoziemskich ornament 2.jpg



Przypisy

  1. Wszystkie te trzy wiersze są fragmentami poematu do Henryka Sienkiewicza. Poemat ten odczytał Jensen 1905 r. w Sztokholmie na uroczystości wręczenia Sienkiewiczowi nagrody Nobla.
  2. Parafraza poetycka z oryginału prozą. (Z „Rozprawy o Ludwiku Börnem“).
  3. 3,0 3,1 Fragment.
  4. Tyge de Brahe v. Tycho, wielki duński astronom.
  5. Znakomity łaciński poeta, Austryak. W Krakowie przebywał 1489 — 90 r.
  6. Fragment.
  7. Fragmenty z dramatu osnutego na dziejach Polski p. t. „Życie — to sen“.
  8. Poetycka parafraza oryginału prozą.
  9. Filip Desportes — dworzanin Henryka Walezjusza. Na paszkwil Desportes’a p. t. „Adieu à la Pologne“ odpowiedział Jan Kochanowski słynnym wierszem łacińskim „Galio crocitanti“, który w moim polskim przekładzie podaję.


 
Tekst jest własnością publiczną (public domain). Szczegóły licencji na stronach autora: zbiorowy i tłumacza: Julian Ejsmond.